mózg człowieka

Jak uzależnia się mózg człowieka?

Mózg człowieka to najbardziej złożony organ w jego ciele. Tworzy, wraz z rdzeniem kręgowym, ośrodkowy układ nerwowy. Kora mózgowa zawiera około 14-16 miliardów neuronów, a każdy neuron jest połączony synapsami z kilkoma tysiącami innych neuronów. Neurony te przeważnie komunikują się ze sobą za pomocą długich włókien, które przenoszą ciągi impulsów sygnałowych zwanych potencjałami czynnościowymi do odległych części mózgu lub ciała, kierując je do określonych komórek odbiorczych.

 

Mózg człowieka a uzależnienie

W naszym mózgu jest wiele neurotransmiterów, które grupują się w neuronach tworzących poszczególne obwody mózgu, związane z konkretnymi funkcjami. Z punktu widzenia uzależnienia najistotniejszą rolę odgrywa układ dopaminergiczny, gdyż neurony zawierające dopaminę pełnią najważniejszą funkcję w układzie motywującym organizm do działania.

Układ motywujący do działania nazywany jest również układem nagrody i odgrywa kluczową rolę w uzależnieniach. Jego obecność w mózgu odkryto przypadkowo, podczas błędnego umieszczenia w mózgu szczura elektrody drażniącej. Pobudzenie go, możliwe w różny sposób i przez różne czynniki, powoduje uwalnianie się dopaminy z zakończeń neuronów dopaminowych, które znajdują się w kilku rejonach mózgu. W niektórych z nich uwalniana dopamina powoduje pobudzenia neuronów odbierane przez mózg jako odczucia intensywnej przyjemności i rozkoszy. Pobudzenie obszarów podkorowych odbywa się poniżej poziomu naszej świadomości i dlatego rozwijające się w jego wyniku uzależnienie powstaje nieświadomie.

 

Czynniki sprzyjające uzależnieniom

Mózg odpowiada za naszą psychikę. Czynniki, które sprzyjają uzależnieniu się, dzielimy na neuronalne, które są zależne od tego, jak mózg funkcjonuje i jakie połączenia w nim działają, jak reaguje na różne rzeczy, psychologiczne, czyli to, jak przeżywamy nasze codzienne życie oraz genetyczne, które są najważniejszym wskaźnikiem tego, czy ktoś jest skłonny do nałogów. Jeśli w naszej rodzinie występowały już uzależnienia to ryzyko, że my sami zachorujemy, jest większe. Im więcej przyjemności daje nam dana substancja, w stosunku do wysiłku, który musimy włożyć, aby ją uzyskać, tym większe prawdopodobieństwo uzależnienia.

 

Zmiany w mózgu spowodowane nałogiem

W mózgu podczas uzależnienia zachodzą zmiany strukturalne, czyli to jak wygląda. Osoby chore posiadają mniej neuronów, substancji szarej w pewnych obszarach kory czołowej, odpowiadającej za kontrolę zachowania, planowanie długoterminowe czy odraczanie gratyfikacji. Zmienia się także sposób funkcjonowania mózgu. Mózg człowieka staje się coraz bardziej podatny na wyzwalacze, co powoduje większą chęć sięgnięcia po dane substancje. U osób, których mózg zajmuje się, poszukiwaniem określonych substancji okazuje się, że zmienia się on na zawsze, ponieważ komunikat desperacji napędzanej dopaminą, którym jest intensywne pragnienie, zawęża pole zmian synaptycznych, koncentrując je na jednej określonej nagrodzie.

 

Wytwarzając nawyk regularnego przyjmowania pewnej substancji i mając wrażenie, że działa ona na nas korzystnie i przyjemnie, możemy się od niej uzależnić. Natomiast warunkiem stwierdzenia uzależnienia jest przymusowe zażywanie substancji lub pewnego zachowania mimo świadomości, że są one dla nas szkodliwe. Mimo chęci ich porzucenia nie możemy tego zrobić. Jest to właśnie wykorzystanie naszej pamięci oraz układu nagrody przez nałóg.

 

Wiedza o mózgu daje nam wiele więcej rozwiązań leczenia uzależnień. Przykładem są terapie zastępcze, czyli takie, w których daną substancję zastępuje się inną, oddziałującą na te same receptory. Powoduje to, że chory nie czuje głodu i objawów odstawienia, a także może normalnie funkcjonować. Powstają też terapie nacelowane na konkretne mechanizmy w zachowaniu u danej osoby. Stosowane są również nieinwazyjne przezczaszkowe stymulacje mózgu np. polem magnetycznym. Natomiast do wdrożenia w pełni danych metod do terapii jest jeszcze daleko.